Zehra Bilir

Zehra Bilir — بیوگرافی

زهرا بیلیر (با نام تولد الیزا اولچویان؛ ۲۶ مارس ۱۹۱۳، عرب‌گیر – ۲۸ ژوئن ۲۰۰۷، استانبول)، خوانندهٔ موسیقی فولکلور ترکی بود که تبار ارمنی داشت اما خود را ترک و مسلمان می‌دانست و مردم با علاقه او را با لقب «تورکو آنا» (مادر ترانه) می‌شناختند. او در قضای عرب‌گیرِ ولایت معموره‌العزیز به دنیا آمد؛ در یکی از مصاحبه‌هایش گفته بود که پدر بیولوژیک‌اش زمانی که او تنها یک‌سال‌ونیم داشت، در جریان جنگ جهانی اول جان خود را از دست داده، و با اینکه نامش در سجل احوال ارمنی بود، خود را ترک و مسلمان احساس می‌کرده است.

بیلیر که در دههٔ ۱۹۳۰ به‌عنوان بالرین در دارالبدایی روی صحنه رفت، برای پرورش استعداد موسیقایی‌اش که مورد توجه قرار گرفته بود، نزد آرتاکی جاندان، آهنگساز و نوازندهٔ قانون، و حسین سعدالدین آرل، پژوهشگر موسیقی، درس آموخت. در سال ۱۹۴۳ با ترانه‌هایی که در رادیو اجرا کرد شناخته شد و سال بعد نخستین هنرمندی شد که ترانه‌های محلی را روی صحنه اجرا کرد. حضورش روی صحنه با پوشش محلی چون شلوار و چاروق، تکان‌دادن دستمالی در دست هنگام خواندن، و اجرای ترانه‌ها با ویژگی‌های اصیل منطقه‌ای که به آن تعلق داشتند، او را به یکی از شناخته‌شده‌ترین اجراکنندگان موسیقی فولکلور دورانش بدل کرد؛ او همچنین با گردآوری شمار بسیاری ترانه، به فرهنگ عامهٔ ترکیه کمک کرد.

بیلیر در سال ۱۹۵۲، در حالی که صفحه‌های گرامافون بسیاری از خود به یادگار گذاشته بود، به فعالیت موسیقایی خود پایان داد، سال‌های پایانی عمرش را در آسایشگاهی در استانبول گذراند و در ۲۸ ژوئن ۲۰۰۷ در سن ۹۴ سالگی درگذشت؛ پس از اقامهٔ نماز میت در مسجد زنجیرلی‌قویو، در گورستان زنجیرلی‌قویو به خاک سپرده شد.